Prema smernicama Evropskog udruženja za hernije (European Hernia Society – EHS), dijastaza se najčešće definiše kao razmak između pravih trbušnih mišića veći od 2 cm. Međutim, sama širina razmaka nije jedini  kriterijum koji određuje značaj dijastaze. Kod donošenja odluke o lečenju važni su i simptomi, funkcija trbušnog zida, stabilnost trupa, eventualno prisustvo pupčane ili epigastrične kile, kao i očekivanja pacijenta.

Kako se dijastaza ispoljava?

Dijastaza se najčešće prepoznaje kao uzdužno ispupčenje po sredini stomaka, naročito prilikom podizanja glave ili trupa iz ležećeg položaja, napinjanja ili aktivacije trbušne muskulature. Kod nekih osoba dijastaza je prvenstveno estetski problem, dok kod drugih može biti povezana sa funkcionalnim tegobama.

Mogu se javiti osećaj slabosti prednjeg trbušnog zida, nestabilnost trupa, bolovi u donjem delu leđa, poteškoće pri izvođenju određenih fizičkih aktivnosti i osećaj da „stomak nema dovoljno potpore“. Kod pojedinih pacijenata može postojati i udružena pupčana ili epigastrična kila.

Važno je naglasiti da sama dijastaza nije isto što i kila. Kod dijastaze nema pravog defekta kroz koji abdominalni sadržaj prolazi, već je osnovni problem proširenje i stanjivanje lineae albae. Međutim, dijastaza može postojati zajedno sa kilom, što može promeniti izbor operativne tehnike.

Kada je moguće lečiti samo dijastazu?

Ne mora svaka osoba sa dijastazom da bude kandidat za abdominoplastiku. Kod pacijenata koji imaju izraženu dijastazu, ali nemaju značajan višak kože i potkožnog masnog tkiva, klasična abdominoplastika može predstavljati nepotrebno obiman zahvat ukoliko je osnovni problem upravo razdvajanje i funkcionalna slabost prednjeg trbušnog zida. U takvim slučajevima moguće je razmatrati izolovanu reparaciju dijastaze – približavanje pravih trbušnih

mišića i rekonstrukciju srednje linije trbušnog zida, bez uklanjanja kože i potkožnog masnog tkiva. Evropske smernice navode da se kod izolovane dijastaze bez pridružene kile može koristiti pliciranje lineae albae, dok se kod dijastaze udružene sa kilom preporučuje mesh-based repair. Međutim, savremeni minimalno invazivni pristupi omogućavaju i primenu različitih tehnika sa ekstraperitonealnim postavljanjem mrežice kod pažljivo odabranih pacijenata

Zbog toga odluka nije samo „operisati ili ne operisati“, već je potrebno odrediti koja tehnika je najprimerenija konkretnom pacijentu.

Zašto laparoskopska odnosno minimalno invazivna reparacija?

Razvoj minimalno invazivne hirurgije abdominalnog zida omogućio je da se dijastaza kod odabranih pacijenata rešava kroz nekoliko malih rezova, bez

velike incizije karakteristične za abdominoplastiku. Jedan od savremenih pristupa podrazumeva minimalno invazivnu preparaciju prostora izvan trbušne duplje i rekonstrukciju srednje linije, uz mogućnost postavljanja mrežice u odgovarajući sloj abdominalnog zida. Prednost ekstraperitonealnog pristupa je u tome što s implant ne postavlja direktno u kontakt sa organima trbušne duplje. Savremena literatura opisuje više laparoendoskopskih tehnika, uključujući preaponeurotične, preperitonealne i retromuskularne pristupe. Sistematski pregled objavljen 2024. godine obuhvatio je 27 studija i 1.874 pacijenta i pokazao da različite minimalno invazivne tehnike mogu pružiti dobre kratkoročne rezultate, uz potrebu za daljim studijama sa dužim praćenjem .

Kod pojedinih tehnika mrežica se postavlja kao dodatno ojačanje nakon pliciranja ( plasiranja šavova ). Uloga mrežice nije da „zameni“ šavove, već da dodatno raspodeli sile koje deluju na rekonstruisanu srednju liniju.

Šta znači reparacija dijastaze dvokomponentnom mrežicom?

Kod odabranih pacijenata dijastaza pravih trbušnih mišića može se rešavati i laparoskopskim intraabdominalnim pristupom, bez klasične abdominoplastike. Ovaj pristup podrazumeva da se kroz male rezove pristupa trbušnoj duplji, rekonstruiše i približi proširena linea alba, a zatim se rekonstruisani prednji trbušni zid može dodatno ojačati mrežicom. Jedna od mogućnosti predstavlja tzv. IPOM ili IPOM-plus (intraperitoneal onlay mesh) tehniku, kod koje se nakon pliciranja odnosno zatvaranja srednje linije postavlja mrežica sa unutrašnje, intraperitonealne strane abdominalnog zida. IPOM-plus podrazumeva upravo kombinaciju zatvaranja/reparacije defekta ili pliciranja srednje linije i naknadnog ojačanja mrežicom. Ovakav pristup opisan je u stručnoj literaturi i kod pacijenata sa izolovanom dijastazom, kao i kod dijastaze udružene sa umbilikalnom ili drugom ventralnom kilom.

Za intraperitonealnu primenu koriste se kompozitne, odnosno dvokomponentne mrežice. One imaju različite površine: jedna strana omogućava integraciju sa tkivom abdominalnog zida, dok je druga, visceralna strana modifikovana tako da smanji stvaranje priraslica između mrežice i organa u trbušnoj duplji. Upravo zbog toga je izbor odgovarajuće kompozitne mrežice od posebnog značaja kada se implant postavlja intraperitonealno.

Prednost ovog pristupa jeste mogućnost da se kroz male laparoskopske rezove istovremeno rekonstruiše srednja linija i obezbedi široko ojačanje abdominalnog zida, bez velikog kožnog reza i bez uklanjanja kože ili potkožnog masnog tkiva. To ga čini potencijalno interesantnom opcijom za pacijente kod kojih postoji značajna dijastaza, ali ne postoji višak kože ili potkožnog masnog tkiva koji bi zahtevao abdominoplastiku.

Kakav je oporavak?

Nakon minimalno invazivne reparacije pacijent se najčešće rano mobiliše. Ishrana i svakodnevne aktivnosti uvode se prema opštem stanju i obimu operacije, a intenzitet fizičkog opterećenja se postepeno povećava. U prvim nedeljama može postojati osećaj zatezanja duž srednje linije abdomena, što je očekivana

posledica rekonstrukcije abdominalnog zida. Kod pacijenata kod kojih je postavljena mrežica osećaj čvrstine ili zategnutosti može biti izraženiji tokom

ranog perioda oporavka, ali se obično postepeno smanjuje. Povratak lakšim svakodnevnim aktivnostima moguć je relativno brzo, dok se veći fizički napori i aktivnosti koje značajno povećavaju intraabdominalni pritisak uvode postepeno, prema proceni hirurga.

Cilj operacije nije samo estetsko „izravnavanje“ stomaka. Rekonstrukcijom srednje linije nastoji se obnoviti kontinuitet i funkcija prednjeg trbušnog zida. Novija randomizovana studija pokazala je da su nakon hirurške reparacije pacijentkinje imale poboljšanje kvaliteta života, funkcije donjeg dela leđa i pojedinih testova motoričke kontrole .

Da li je svaka dijastaza za operaciju?

Nije. Dijastaza koja ne izaziva značajne tegobe ne mora zahtevati hirurško lečenje. Kod simptomatskih pacijenata može se prethodno razmotriti fizioterapija i program vežbi usmeren na stabilizaciju trupa. Ako simptomi perzistiraju, ako postoji značajno funkcionalno ograničenje ili izražena deformacija abdominalnog zida, hirurško lečenje može biti opravdano nakon individualne procene .

Posebno je važno utvrditi da li postoji udružena pupčana, epigastrična ili druga ventralna kila, jer tada izbor operativne tehnike može biti drugačiji.

Kod pacijenta koji nema višak kože i potkožnog masnog tkiva, minimalno invazivna reparacija dijastaze može predstavljati veoma interesantnu mogućnost: omogućava rekonstrukciju abdominalnog zida bez potrebe za klasičnom abdominoplastikom, uz male rezove i potencijalno brži oporavak.

Zato se savremeno lečenje dijastaze ne može svesti na jednu operativnu tehniku. Najbolji rezultat postiže se pravilnom procenom anatomije, simptoma, funkcije abdominalnog zida i očekivanja pacijenta, a zatim izborom najmanje invazivne metode koja može pružiti stabilnu i dugotrajnu rekonstrukciju.